• Desanne van Brederode

Open Kerk op Facebook

Wil je meediscussiëren over OKL wel of niet op Facebook en waarom, dat kan in de discussiegroep op Facebook.

Uw mening

Minister Schippers wil hulp bij zelfdoding bij een voltooid leven wettelijk mogelijk maken. Reageren kan ook via "Mijn leven is volooitd".

Bekijk de uitslag

Laden ... Laden ...

Hoe honger helpt

‘Ben jij toevallig in de buurt van de Westermarkt? Kun je dan even kijken? Ze zijn zojuist aan een hongerstaking begonnen…’  Met ‘ze’ bedoelde de voorzitter van het Syrische Comité : een aantal ons bekende vluchtelingen uit Syrië. Sommigen nog maar net in Nederland, trouw aan de idealen van de vreedzame revolutie, actief bij demonstraties tegen het geweld van het Assad-regime en haar bondgenoten, en bij het verlenen van humanitaire hulp aan achterblijvers in ernstige nood.

Ditmaal betrof het dus een spontane ingeving van enkelingen, geraakt door Syrische hongerstakers elders in de wereld. De eis: een onafhankelijk internationaal onderzoek naar de arrestatie (lees: verdwijning) van Syrische vluchtelingen in een opvangkamp in Libanon en het geweld tegen, naar schatting, 400 van hen. Het Libanese leger had daarbij al een aantal doden gemaakt, en foto’s toonden de sporen van marteling op de lichamen van de gevangenen.

Een andere eis was terugtrekking van de Libanese organisatie Hezbollah, al jaren actief bevriend met het Assad-regime, uit de door hen gewelddadig veroverde Syrische dorpen en steden, opdat de bewoners zouden kunnen terugkeren naar hun huizen.
Bij mijn aankomst trof ik de hongerstakers in gesprek met bevriende medewerkers van Amnesty International. Amnesty steunde de doelen, maar er waren –terechte – bezwaren tegen dit middel. De hongerstakers werden geïnformeerd over de risico’s, en een arts zou ze geregeld onderzoeken.

Ook ikzelf had moeite met deze actie. Niet alleen is hongerstaking mijns inziens een vorm van morele chantage, wanneer instanties wél ingaan op deze eisen, kunnen ook anderen gaan geloven dat hongeren loont. Wat, als organen blijvend beschadigd raken?  Kunnen mensen in een hongerroes nog wel helder over dit soort vragen denken? Hoe is dit voor hun vrienden en verwanten?

De vreedzame revolutie is begonnen met een vraag om democratie, om rechtvaardigheid, maar vooral met de vraag om vrijheid. De Syriërs in Nederland  hadden nu in vrijheid tot deze actie besloten: wie was ik dan om ze een halt toe te roepen? Ik begreep goed dat het niet alleen de eisen waren die hen motiveerden, maar ook een diep verlangen om in het hongeren solidair te zijn met Syriërs in Syrië zelf, en in de vluchtelingenkampen in de regio. Ze wilden lijden zoals hun landgenoten lijden. Nu al jaren. Het betrof dus ook een wanhoopsactie, bedoeld om de aandacht te trekken van al die mensen die wel ongeveer weten wat er in Syrië speelt, maar niet lijken te voelen hoe deze bittere realiteit door Syriërs daar én hier wordt ervaren, onafgebroken, en zonder dat men er eens even een weekje vakantie van kan nemen…

Omdat het in mijn werk beduidend rustiger was geworden, besloot ik de hongerstakers zo veel mogelijk te bezoeken. Ook anderen, Syriërs en Nederlanders, die van veel verder kwamen, waren zeer regelmatig bij de hongerstakers: het organiseerde zich spontaan. Er werden onderling slaapplaatsen geregeld, één Syriër wierp zich op als soep-kok en at zelf uiteindelijk ook nog maar een kleine maaltijd per dag, een ander maakte foto’s en hielp bij het inrichten van de vaste demonstratie-plek, een derde legde contact met diverse media, een vierde regelde dat er een kamerlid langskwam die hielp met het opstellen van een brief aan de leden van de Tweede Kamer en aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Onder het internationale publiek in de lange wachtrij voor het Anne Frank-huis bevonden zich veel mensen die met interesse reageerden, de flyer lazen en met de hongerstakers in gesprek gingen, en hartelijke, gestamelde vredeswens voor Syrië samen met hun emailadres in een gastenboek achterlieten.

Hoewel er zeker zorgwekkende momenten zijn geweest, ben ik onder de indruk geraakt van het sterk verbroederende én verzusterende karakter van een dergelijke actie. Het samen bereiden en delen van een maaltijd mag mensen nader tot elkaar brengen, maar mensen die samen uit vrije wil,  uit niets dan liefde voor anderen die lijden en geen vrijheid kennen, besluiten om tot nader orde niet meer te eten, verbinden zich nog dieper met elkaar. De onderlinge zorg was indrukwekkend. De hongerstakers zagen er op toe dat iedereen voldoende rust kreeg, beschermden elkaar tegen de felle zon en hielden bij regen de paraplu’s boven elkaars hoofd,  ze omhelsden elkaar, maakten grappen, zongen liederen, fotografeerden elkaar en zichzelf en gaven elkaar de ruimte om met vrienden en familieleden te chatten en te telefoneren. De tolerantie ten opzichte van elkaars minder makkelijke trekken en onvermijdelijke stemmingswisselingen was enorm, en zelfs meningsverschillen escaleerden niet. Het doel heiligde het middel. Letterlijk.

Ik was geroerd door de warmte en hartelijkheid die ik zag, over de waardige, ingetogen en open manier waarop pijn, verontwaardiging, woede en frustrerende onmacht met passanten en journalisten werden gedeeld. Over de veerkracht van de menselijke geest, en over de gulheid en ruimhartigheid van wat ik hier toch maar de menselijke ziel noem.
Een kleine democratie van onderop, die ad hoc vorm kreeg, en waarin iedere stem telde. Ook degenen die het niet meer volhielden bleven welkom, en wie later aanhaakte kreeg niet telkens te horen dat hij of zij het maar makkelijk had…

Twee weken later, op de laatste dag, teruglopend naar huis, moest ik plotseling denken aan al die zingevings-seminars, congressen en symposia die er aldoor maar worden georganiseerd, voor particulieren, voor bedrijven, voor diverse,  toch al geprivilegieerde beroepsgroepen.  De schitterende thema’s buitelen over elkaar heen, de c.v.’s van de sprekers imponeren, maar natuurlijk kan er ook volop genetwerkt worden, onder het genot van een mooi glas wijn, een goed diner, en liefst in een rustgevende natuurlijke omgeving – met sportfaciliteiten.
Ik geloof dat ik deze twee weken in juli meer heb geleerd dan zulke bijeenkomsten iemand kunnen leren. Even geen diepgaande filosofieën, maar een actie die voortkwam uit een puur gevoel dat een klein aantal mensen deelden.

Ze waagden de sprong. Ze waren er, ze stonden er, ze gingen tot het uiterste, maar zonder dat het roekeloos stunten werd. Ze bereikten veel, zelfs politiek, zij het natuurlijk nog niet genoeg. Ze stopten bijtijds, met de belofte om op andere manieren dóór te gaan.

Er zijn hierdoor  banden gesmeed die niet snel kunnen worden verbroken.
Met de afwezigheid van brood, van vast voedsel, werd de afwezigheid van rechtvaardigheid en medeleven ‘gevierd’ of althans herdacht – op zo’n manier dat ook degenen die niet aan de staking deelnamen daar iets van konden meevoelen.
Honger maakt rauwe bonen zoet. Zoiets is het. Niet: ‘Ik denk, dus ik besta’ – maar ‘Ik verlang, dus ik besta’. Dát is een mens op z’n best. Die kan afzien van een natuurlijke behoefte, voor dagen, samen met anderen, uit niets dan een intens gevoelde honger naar medemenselijkheid.